พระราชพิธีโสกันต์ ( โกนจุก )

 

พระราชพิธีโสกันต์  ( โกนจุก )

                พิธีนี้ปรากฏตามประเพณีพราหมณ์ตามคติที่เชื่อถือกันมานานแต่จะอ้างตามที่ปรากฏในราชวงศ์จักรี   เช่นในรัชกาลที่  ๑  เรื่องพระราชพิธีโสกันณ์  พระเจ้าหลานเธอ  ๔ พระองค์  ราว  พ.ศ.  ๒๓๔๕  แต่กำหนดเอาวันตรุษ  ซึ่งเป็นสิ้นสุดของปีพอดี มตินี้ถือปฏิบัติกันในวังหลวง ส่วนชาวบ้านนั้นทำกันในวันตรียัมปวาย  และต่อก็ถือเอาตามสะดวดแบบคติพุทธศาสนา               

พิธีปฏิบัติ

                จะกำหนดเอาวันตรุษ  ดังที่ปรากฏในปี  พ.ศ.  ๒๓๔๕  จัดขึ้นที่พระที่นั่งดุสิตมหาปราสาท  พร้อมกับพระราชพิธีพัจฉรฉินท์  โดยพระเจ้าหลานเธอ  เช่น  เจ้านิรมล   เจ้าป้อม  เจ้าจันทร์  เจ้าเรณู  จะเสด็จออกปังสวดพระพุทธมนต์ในเดือน  ๔ แรม  ๑๑,  ๑๒,  ๑๒,  ค่ำ   ปีจอ  เวลาบ่าย

พระเกศฉินทฤกษ์  คือ  ฤกษ์โกนจุก  กำหนดเอาวันแรม  ๑๔  ค่ำ  เวลาเช้า

                ขั้นตอน

            ๑.   ฟังสวด  แรม  ๑ ค่ำ

                ๒.   ฤกษ์ตัด  ๑๔  ค่ำ  เลี้ยงพระ  ๖๔  รูป  ถวายไทยธรรมเวลาเช้า

                ๓.   ฤกษ์บายศรีแก้ว   ทอง   เงิน  สมโภชน์เวียนเทียนช่วย

                ๔.   สรงสนานพระเจ้าหลานเธอหลังจากโสกันต์แล้ว

                ๕.   สำหรับที่สรงสนานให้เตรียมไว้ที่มีเสาขื่อ  โครง   เพดาน  เป็นผ้าขาวมีระเบียง  ๔  ด้าน  ประดับประดาอย่างสวยงาม  ( พระแท่นพระยาสนาน )   เป็นหน้าที่ของ   พระมาลาภูษาพระแสงด้นที่เชิญพระธำรงค์  พระกรรบิดกรรไกร  ฉลองพระองค์  ( เสื้อ )  และพระภูษา  คอยจับมงคลยันต์ถวายเวลาฟังสวด และคอยจับพานรองเครื่องพระยาสนาน  มี  มะกรูด  ใบส้มป่อย  ใบมะตูม  หญ้าแพรก  และพระธรรมรงค์สำหรับทิศ

                ๖.   หม้อเงิน  หม้อทองขาว  อย่างละ ๔ คู่  เป็นหน้าที่สนมพลเรือนเป็นผู้เปิกยืม  เพื่อใส่น้ำพระพุทธมนต์และให้รับชันษาเจ้าหลานเธอ  ซึ่งจะโสกันต์ต่อข้างใน

                ๗.   ในพิธีที่พระเจ้าหลานเธอเสด็จออกฟังสวด  พระภูษามาลาผูกพระธำมรงค์ประจำทิศ  เวลาย่ำรุ่งในวันแรม  ๑๑  ค่ำ  ให้รดน้ำสังข์  เตรียมโปรยข้าวตอกอันละ ๔ คน  ทั้ง  ๓  วัน

                ๘.   สำหรับพระราชวังให้สานกระจาดที่ก้นยาว ๑ ศอก  จำนวน  ๖๔  ใบ  เขาของผูกหวายปิดกระดาน  ล้อมพระราชวัง  นี้เป็นหน้าที่ของทิมดาบชาวัง  เตรียมไว้ในแรม  ๑๒  ค่ำ

                ๙.   ข้าวสารเป็นหน้าที่ของกรมนา  เพื่อไล่กระจาด ๆ ละ ๕  ทะนาน  ๕๔  กระจาดรวมข้าวสาร  ๖๔  ถัง

                ๑๐. เตรียมบายศรีแก้ว  บายศรีทอง  บายศรีเงิน  นำไปส่งโหรในวันแรม  ๑๓ ค่ำ  พร้อมกับข้าว  ขัน  เชิงพานรองน้ำวักแว่นเวียนเทียน  เทียนติดแว่น  เทียนยอดบายศรี   แป้งหอม   น้ำมันหอม   เครื่องบายศรี  และมะพร้าวแก้ว   เป็ดปากทองของเคียงให้พร้อม  ยกไปไว้วันแรม  ๑๔ ค่ำ  เวลาบ่าย  ๓  โมง แล้วให้แต่บายศรีตอง  ๓  ชั้น  ให้มีขนม  เช่น  กล้วย  อ้อย หมากพลู  ข้าวตอก  ดอกไม้  ธูปเทียน  แล้วให้เย็บกระทงเปล่า  ๓๐  ใบ  มีเครื่องกระยาบวชสำหรับบูชาเทวดา