ตานก๋วยสลาก

            “ ตานก๋วยสลาก “ เป็นบุญประเพณีของชาวไทยภาคเหนือ  เป็นคำเมือง  “ ต๋าน” แปลว่า  “ ทาน “ ( ของถวาย” คำว่า  “ ก๋วย “  หมายถึง “ ชะลอม “  หรือ  “ ตะกร้าใส่ของ  “ ดังนั้น   “ ตานก๋วยสลาก “ จึงแปลตรงๆ ว่า  “ สลากภัต “ คือถวายทานแด่พระสงฆ์ตามสลากที่ท่านจับได้  มีจุดมุ่งหมายเช่นเดียวกัน  “ สังฆทาน “ คือถวายไม่เจาะจงบุคคล คือ มี ๒ ชนิด คือ

                ๑.   สลากหลวง  ( หลวง  ใหญ่ )  จัดเป็นตะกร้า  หรือสลากขนาดใหญ่  ทำเป็นรูปปราสาทหรือเรือนไม้ก็มี  และบรรจุเครื่องเรือนสำหรับถวายไว้ครบครัน  นิยมเรียกว่า  “ สลากโชค “ เพราะใครจับสลากได้ก็รวยไป

                ๒.  สลากธรรมดา  เป็นชะลอมหรือตะกร้าสลากทั่ว ๆ ไป  บรรจุอาหาร  คาว  หวาน  ชุดหนึ่งและของบริวารที่ต้องการถวายบนยอดก๋วยมีดอกไม้ธูปเทียนรวมทั้งจตุปัจจัยหรือธนบัตรเสียบก้านไม้ประดับไว้ด้วย

วิธีตานหรือถวายสลาก

                เหล่า  ศรัทธา  คือทายกทายิกาทั้งหลายจะตั้งวาง   ของถวาย   หรือ  ตาน  ของตน ๆ  ไว้บนเสื่อหรือโต๊ะที่ตั้งไว้เรียงราย  ณ ลานวัด  แล้วเขียนชื่อและคำอุทิศของตน ๆ  ลงบนลานหรือกระดาษยาว ๆ  เรียกว่า   เส้นสลาก  นำไปรวมกันไว้ที่หน้าพระประธานในวิหารหรืออุโบสถ  แบ่งเส้นสลากออกว่าจะได้แก่พระภิกษุสามเณรรูปละกี่เส้น  โดยแบ่งส่วนไว้เป็นของกลางวัดแล้วถวายก๋วยสลากไปตามพระภิกษุสามเณรรูปนั้น ๆ  ที่จัดได้สลากของตน  ๆ   ทำให้เกิดความสนุกสนานรื่นเริงในบุญและวิธีทำบุญทั้งสองด้วย

วัตถุประสงค์

            เพื่อทำบุญอุทิศให้เปรตญาติทั้งหลายโดยเชื่อว่า  วันสิ้นเดือน  ๑๒  ของทางภาคเหนือ  ( ซึ่งตรงกันวันสิ้นเดือน ๑๐ ของภาคกลาง )  เป็นวันที่ยมบาลปล่อยเปรตอนุญาติให้กลับมารับส่วนบุญที่ลูกหลานทำอุทิศให้ความเป็นมาของตานก๋วยสลากหรือสลากภัตมีเรื่องเล่าว่า

                เมื่อพุทธกาล  มีเด็กเลี้ยงวัวกลุ่มหนึ่งนั่งพักอยู่ใต้ร่มโคนต้นไม้  ขณะนั้นมีพระสงฆ์หมู่หนึ่งเดินทางผ่านมาเด็ก ๆ  ต่างมีศรัทธาจะถวายข้าวห่อของตน ๆ  และเกี่ยงกันจะถวายแก่พระเถระที่เป็นหัวหน้า  เมื่อตกลงกันไม่ได้พระเถระจึงแนะอุบายให้ต่างคนต่างนำกิ่งไม้เล็ก ๆ  มาทำเป็นสลาก    ( สลาก ซี่ไม้ )  ให้พระสงฆ์แต่ละรูปจับ  ถ้าพระสงฆ์รูปใดจับได้ซี่ไม้ของใครก็ให้ผู้นั้นถวายรูปนั้น   ซึ่งต่างก็ทำตาม  จังถือนิยมปฏิบัติตามกันมาด้วยมีลักษณะตรงกับเจตนาการถวายสังฆทาน  ซึ่งพระพุทธองค์ทรงสรรเสริญว่ามีอานิสงส์ยิ่ง  เพราะมีเจตนาไม่เจาะจงเฉพาะบุคคลมีแต่จิตบริสุทธิ์มุ่งทานเป็นเป้าหมาย