เบญจกัลยาณธรรม

                กัลยาณธรรม  แปลว่า  ธรรมอันงาน  เมื่อกล่าวโดยความก็คือ  ข้อปฏิบัติพิเศษที่ยิ่งขึ้นไปกว่าศีลและเป็นคู่กับศีล  ดังพระบาลีที่แสดงคุณของกัลยาณชนว่า   เป็นผู้มีศีล   มากัลยาณธรรม

ศีลกับธรรมต้องคู่กัน   ข้อนี้สันนิษฐานว่า  ผู้เว้นจากข้อห้ามทั้ง  ๕  ได้ชื่อว่าผู้มีศีล  แต่ผู้มีศีลจะชื่อว่ามีกัลยาณธรรมทุกคนหามิได้  เช่น  คนหนึ่งเป็นคนมีศีลไปทางเรือ  พบเรือล่มคนกำลังว่ายน้ำอยู่  เขาสามารถช่วยได้แต่ไม่ช่วย   จนคนนั้นจมน้ำตาย  ศีลของเขาไม่ขาด   แต่ขาดความกรุณา  ยังเป็นที่น่าติเตือนเพราะส่วนนั้นจะจัดว่าเขามีกัลยาณธรรมไม่ได้  ถ้าเขาเห็นแล้วมีความกรุณาเตือนใจ  หยุดเตือนใจ  หยุดช่วยคนนั้นให้พ้นอันตรายได้  จังชื่อว่ามีทั้งศีล  มีทั้งกัลยาณธรรม

                กัลยาณธรรมนี้มี  ๕  อย่าง  จึงเรียกว่า  เบญจกัลยาณธรรม  ท่านจัดตามสิกขาบทใจเบญจศีลนั่นเอง  ดังนี้

            เมตตากับกรุณา                                                    ได้ในสิกขาบทที่ ๑

                สัมมาอาชีวะ ( เลี้ยงชีพในทางที่ชอบ )              ได้ในสิกขาบทที่ ๒

                ความสำรวมในกาม                                              ได้ในสิกขาบทที่ ๓

                ความมีสัตย์                                                           ได้ในสิกขาบทที่ ๔

                ความมีสติรอบคอบ                                               ได้ในสิกขาบทที่ ๕